Idea konkursu „Dzieci filozofują”

Celem konkursu jest promowanie edukacji filozoficznej dla najmłodszych uczniów. W Polsce od lat 90 istnieje możliwość uczestniczenia w takich zajęciach w postaci lekcji etyki w szkole. Lekcje etyki najczęściej prowadzone są przez pasjonatów, starających się wdrażać nowe koncepcje edukacyjne, zwłaszcza związane z tak zwaną „Filozofią dla dzieci” (jest to międzynarodowy ruch, określany jako P4C – philosophy for children ). Nie jest to koncepcja jednorodna, lecz posiada wspólne założenia – zaktywizowanie dziecka do własnych przemyśleń, dostarczanie pojęć i narzędzi wzbogacających myślenie. Celem edukacji filozoficznej nie jest najczęściej wtłoczenie jakiejś konkretnej wiedzy lecz zwiększenie autonomii myślenia dziecka.

Filozofia najczęściej kojarzy się z czymś bardzo poważnym, wzniosłym i dla zwykłego zjadacza chleba nudnym, oderwanym od życia. Oczywiście większość filozofów zaraz temu zaprzeczy – filozofia dotyczy wszak najbardziej fundamentalnych problemów, bez roztrząsania których wszystko inne w zasadzie nie ma sensu. Niestety jednak standardowo filozofia jest otoczona murem akademickiej terminologii i praktyki. Filozofia dla dzieci ma przybliżyć filozoficzne problemy, tak aby dzieci mogły refleksyjnie przeżywać swoje życie. Dlatego problemy filozoficzne przedstawiane są młodym adeptom za pomocą bajek i opowieści pochodzących z kultury. Problemy filozoficzne czają się niemal w każdym wartościowym tworze kultury, wystarczy pomóc im je dostrzec a zaczną o nich myśleć.

Filozofia jest dziedziną, która z założenia była uprawiana dla niej samej, bez dopytywania się o korzyści. Uznawana była za wartość samą w sobie. Współczesne badania edukacyjne pokazują jednak, że edukacja filozoficzna może pomagać w przyswajaniu przez dzieci materiału z matematyki oraz języka rodzimego. Edukacja filozoficzna okazuje się nie być jedynie szczytnym ideałem, ale posiada praktyczne korzyści dla rozwoju dziecka w innych dziedzinach. Dzięki sprawnemu myśleniu można lepiej zrozumieć treści poruszane w szkole, uporządkować je i złożyć w spójny system. Logika uczy efektywnie myśleć, a filozofia dla dzieci stara się również wprowadzać elementy logiki.

W polskiej edukacji od dawna wokół lekcji etyki panuje wiele nieporozumień, a są one najczęściej spotykaną formą edukacji filozoficznej. Pierwszym problemem jest: co wspólnego ma filozofia z etyką? Etyka jest jedną z trzech podstawowych dziedzin filozoficznych, większość filozofów była poważnie zaangażowana w rozważania nad naszą kondycją moralną. Bazowo, tak jak wynika to z podstawy problemowej, na lekcjach etyki roztrząsa się więc zagadnienia etyczne. Jednak dzięki dużej swobodzie jaką oferuje podstawa programowa pozostaje wiele czasu na rozważania innych problemów filozoficznych. Nauczyciele często korzystają z tego, wprowadzając elementy epistemologii (związanej z problemem: czym jest wiedza?) oraz ontologii (związanej z problemem: co istnieje?). Dokładniejsze rozważania z dziedziny etyki nie mogą być pełne bez rozstrzygnięcia pewnych problemów z tych dwóch dziedzin. dlatego ostatecznie lekcje etyki najczęściej oferują holistyczne spojrzenie na świat z naciskiem na kwestie etyczne. Bardzo często na lekcjach etyki pojawiają się elementy interdyscyplinarne wykraczające poza standardowe zagadnienia filozoficzne, a pochodzące z takich dziedzin jak np psychologia czy ekonomia. Są to kwestie niezwykle istotne, a często nieobecne w programach nauczania.

Kolejne poważne nieporozumienie jest związane z samym funkcjonowaniem lekcji etyki. Lekcje te są dostępne dla każdego ucznia, jako przedmiot dodatkowy. Szkoła ma obowiązek zapewnić każdemu chętnemu dostęp do takich zajęć. Lekcje etyki nie są żadna alternatywa do lekcji religii – choć istnieje takie głębokie przekonanie wśród nauczycieli i rodziców, a co więcej w większości szkół wyrosła praktyka takiego traktowania lekcji etyki. Warto zmienić ten stan rzeczy.

Konkursu „Dzieci filozofują” promuje idee edukacji filozoficznej, uświadamia jaka jest funkcja lekcji etyki oraz, że warto zastanowić się, czy nie posłać swojego dziecka na takie zajęcia, a jeśli w danej szkole one nie funkcjonują to pomóc je zorganizować.